Ozempic आणि Mounjaro सारख्या GLP-1 औषधांमुळे रक्तदाब कमी होतो का?
सेमाग्लुटाइड आणि टिर्झेपाटाइडच्या अभ्यासांत रक्तदाब किती आणि किती लवकर कमी झाला, हृदयगती किती वाढली आणि डॉक्टरांसाठी काय लिहून ठेवावे.
वाचण्यासाठी 7 मिनिटे
हो, GLP-1 औषधांमुळे रक्तदाब सरासरी काही mmHg ने कमी होतो. Wegovy (सेमाग्लुटाइड) आणि टिर्झेपाटाइडच्या वजन कमी करण्याच्या प्रमुख अभ्यासांत सिस्टोलिक, म्हणजे वरचा आकडा, सुमारे 6 ते 8 mmHg ने कमी झाला. टिर्झेपाटाइडचा अमेरिकेतील वजन नियंत्रणासाठीचा ब्रान्ड Zepbound आहे. प्लासिबो, म्हणजे सक्रिय औषध नसलेला उपचार, घेतलेल्यांमध्ये सुमारे 1 mmHg ची घट झाली. टाइप 2 मधुमेहाच्या अभ्यासांत सेमाग्लुटाइडमुळे झालेली घट प्लासिबो किंवा इतर मधुमेहाच्या औषधांपेक्षा सुमारे 2 mmHg अधिक होती. Ozempic मध्ये सेमाग्लुटाइड असते. चारही ब्रान्डच्या अमेरिकेतील मंजूर उपयोगांत उच्च रक्तदाबावरील उपचार समाविष्ट नाहीत. हृदयगती मिनिटाला काही ठोक्यांनी वाढू शकते आणि थोड्या लोकांचा रक्तदाब खूप कमी होतो. घरी घेतलेल्या नोंदींमुळे डॉक्टरांना तुमच्यातील बदल दिसतात.
GLP-1 औषधांमुळे रक्तदाब किती कमी होतो?
सिस्टोलिक रक्तदाब सरासरी काही mmHg ने कमी होतो. इथे सेमाग्लुटाइड आणि टिर्झेपाटाइडचे अभ्यास पाहिले आहेत. भारताच्या CDSCO च्या दस्तऐवजात Wegovy हा सेमाग्लुटाइडचा ब्रान्ड असल्याचे नमूद आहे. अमेरिकेत Ozempic आणि Mounjaro हे टाइप 2 मधुमेहासाठीचे ब्रान्ड आहेत; Wegovy आणि Zepbound वजन नियंत्रणासाठीचे आहेत. Mounjaro आणि Zepbound मध्ये टिर्झेपाटाइड असते. ते GIP या दुसऱ्या संप्रेरकाच्या रिसेप्टरवरही काम करते. खालील लेबलमधील आकडे अमेरिकेतील औषध माहितीतून घेतले आहेत.
| अभ्यासातील औषध | अभ्यास व सहभागी | सिस्टोलिक घट |
|---|---|---|
| Wegovy, दर आठवड्याला 2.4 mg इंजेक्शन | STEP 1, 68 आठवडे; स्थूलता किंवा जास्त वजन असलेले प्रौढ, मधुमेह नाही (अमेरिकी लेबल) | 6.2 mmHg; प्लासिबोवर 1.1 |
| टिर्झेपाटाइड, दर आठवड्याला 5, 10 किंवा 15 mg इंजेक्शन | SURMOUNT-1, 72 आठवडे; स्थूलता किंवा जास्त वजन असलेले प्रौढ, टाइप 2 मधुमेह नाही (Zepbound चे अमेरिकी लेबल) | मात्रेनुसार 6.6 ते 7.7 mmHg; प्लासिबोवर 1.0 |
| टिर्झेपाटाइड, दर आठवड्याला 10 किंवा 15 mg इंजेक्शन | SURMOUNT-2, 72 आठवडे; टाइप 2 मधुमेह व स्थूलता किंवा जास्त वजन असलेले प्रौढ; Zepbound लेबल | मात्रेनुसार 5.6 ते 7.1 mmHg; प्लासिबोवर 1.2 |
| सेमाग्लुटाइड, Ozempic सहित; इंजेक्शन किंवा गोळ्या | वेगवेगळ्या मुदतींचे 29 अभ्यास; टाइप 2 मधुमेह असलेले 26,985 प्रौढ (Endocrine, 2023) | प्लासिबो किंवा इतर मधुमेहाच्या औषधांपेक्षा 2.3 mmHg अधिक घट |
पहिल्या तीन ओळींतील घट अभ्यासाच्या सुरुवातीच्या रक्तदाबाच्या तुलनेत आहे. हे वेगवेगळे अभ्यास असल्याने कोणते औषध जास्त रक्तदाब कमी करते हे ठरवता येत नाही. वजन कमी करण्याच्या अभ्यासांत क्लिनिकमधील भेटीच्या वेळी रक्तदाब मोजला होता. सुरुवातीचा सरासरी सिस्टोलिक सुमारे 123 ते 131 mmHg होता. डायस्टोलिक, म्हणजे खालचा आकडा, कमी बदलला: STEP 1 मध्ये 2.8 mmHg ने घटला, प्लासिबोवर 0.4 ने.
SURMOUNT-1 मधील एका लहान उपअभ्यासात टाइप 2 मधुमेह नसलेल्या प्रौढांनी दिवसरात्र नोंदी घेणारे यंत्र वापरले. 36 आठवड्यांनंतर 24 तासांच्या सरासरी सिस्टोलिकमध्ये, मात्रेनुसार, प्लासिबोपेक्षा 7.4 ते 10.6 mmHg अधिक घट झाली. दिवस आणि रात्र दोन्ही वेळची घट Hypertension मधील 2024 च्या अहवालात नोंदवली आहे.
GLP-1 औषधांमुळे रक्तदाब किती लवकर कमी होतो?
टिर्झेपाटाइडच्या SURMOUNT-1 अभ्यासात साधारण पहिले 24 आठवडे, म्हणजे जवळपास सहा महिने, रक्तदाब वेगाने कमी झाला. नंतर तो 72 व्या आठवड्यापर्यंत स्थिर राहिला. Heart मधील 2024 च्या विश्लेषणानुसार, वजन कमी झाल्याने सिस्टोलिकमधील घटीचा सुमारे दोन तृतीयांश, म्हणजे 67.6%, भाग स्पष्ट होतो, असा संशोधकांचा अंदाज होता. सहभागी रक्तदाबाची औषधे घेत राहिले आणि अभ्यासातील डॉक्टर त्यांत बदल करू शकत होते.
GLP-1 औषधांमुळे रक्तदाब वाढू शकतो का?
अभ्यासांत रक्तदाब सरासरी वाढला नाही. वाढली ती हृदयगती; अनेक यंत्रांवर हा आकडा “नाडी” किंवा “Pulse” या लेबलखाली दिसतो. Ozempic, Wegovy, Mounjaro आणि Zepbound च्या अमेरिकी माहितीत सरासरी 1 ते 4 ठोके प्रति मिनिट वाढ दिली आहे. विश्रांतीत धडधड जाणवत असेल किंवा हृदय वेगाने धडधडत असेल तर आरोग्य व्यावसायिकांना सांगा, असे Wegovy चे लेबल सांगते.
औषध थांबल्यानंतर रक्तदाब पुन्हा वाढू शकतो. Zepbound च्या अमेरिकी लेबलनुसार, SURMOUNT-4 मध्ये टिर्झेपाटाइडवर पहिल्या 36 आठवड्यांत सिस्टोलिक 11.2 mmHg ने कमी झाला. नंतर प्लासिबो दिलेल्यांमध्ये पुढच्या 52 आठवड्यांत तो 8.2 mmHg ने वाढला; औषध सुरू ठेवलेल्यांमध्ये 2.0 ने.
नेहमीपेक्षा जास्त नोंद आल्यास American Heart Association (AHA) पुन्हा मोजून दोन्ही नोंदी लिहायला सांगते. वरचा आकडा अचानक 180 पेक्षा जास्त किंवा खालचा 120 mmHg पेक्षा जास्त असेल आणि लक्षणे नसतील, तर किमान एक मिनिट थांबून पुन्हा मोजा. कोणताही आकडा इतका जास्त राहिल्यास ताबडतोब आरोग्य व्यावसायिकांशी संपर्क करा. त्यासोबत छाती किंवा पाठ दुखणे, धाप लागणे, बधिरपणा, अशक्तपणा, दृष्टी बदलणे किंवा बोलायला त्रास होत असल्यास न थांबता आपत्कालीन मदत घ्या. इथला सल्ला अमेरिकी AHA आणि ब्रिटनच्या NHS च्या नावाने दिला आहे. भारतात तुमच्या तपासणीची आणि नोंदींची पद्धत डॉक्टर ठरवतात.
GLP-1 औषधांमुळे रक्तदाब खूप कमी होऊ शकतो का?
हो, थोड्या लोकांमध्ये असे होते. अमेरिकी लेबलनुसार Wegovy च्या वजन कमी करण्याच्या अभ्यासांत 1.3% प्रौढांमध्ये कमी रक्तदाब नोंदवला गेला; प्लासिबोवर 0.4% मध्ये. Zepbound वर 1.6%, तर प्लासिबोवर 0.1% मध्ये झाला. हे अभ्यासातील घटना नोंदवलेल्या लोकांचे प्रमाण आहे, घरच्या कमी नोंदींचे नाही. दोन्ही लेबलनुसार रक्तदाबाची औषधेही घेणाऱ्यांत तो अधिक आढळला. Zepbound वर अशी औषधे घेणाऱ्यांत प्रमाण 2.2%, न घेणाऱ्यांत 1.2% होते. त्याच्या लेबलमध्ये पोटाशी संबंधित दुष्परिणाम आणि शरीरातील पाणी कमी होण्याशीही संबंध दिला आहे.
उलट्या किंवा जुलाब होत असल्यास ब्रिटनची National Health Service (NHS) शरीरातील पाणी कमी होऊ नये म्हणून पुरेसे द्रव घेण्यास सांगते. उलट्या सुरूच राहिल्या आणि द्रवही पोटात टिकत नसतील तर तातडीने वैद्यकीय सल्ला घ्या.
Endocrine Society च्या वार्षिक ENDO 2026 परिषदेत मांडलेल्या अभ्यासात 42,262 प्रौढांच्या जुन्या आरोग्य नोंदी तपासल्या. हे आधीपासून रक्तदाबाची किमान दोन प्रकारची औषधे घेत होते. त्याच लोकांमध्ये GLP-1 सुरू करण्यापूर्वी कमी रक्तदाबाशी संबंधित घटना घडलेल्यांचे प्रमाण 8.7% होते; नंतरच्या सहा महिन्यांत ते 10.2% झाले. घटनांमध्ये चक्कर, बेशुद्ध पडणे, पडणे, कमी रक्तदाबाचे निदान आणि सिस्टोलिक 90 mmHg किंवा कमी असणे समाविष्ट होते. 65 किंवा अधिक वय आणि टाइप 2 मधुमेह असलेल्यांत घटना अधिक होत्या. हा जुन्या नोंदींवर आधारित निरीक्षणात्मक अभ्यास आहे. त्यात प्लासिबो गट नव्हता आणि सध्या तो फक्त परिषदेचा सारांश आहे. त्यामुळे संबंध दिसतो, औषधामुळेच घटना घडल्याचे सिद्ध होत नाही. Northwestern University च्या वृत्तानुसार, प्रमुख संशोधकांनी आणखी अभ्यासांची गरज सांगितली आहे.
NHS आणि AHA 90/60 mmHg पेक्षा कमी नोंद म्हणजे कमी रक्तदाब असे सांगतात. AHA नुसार इतर लक्षणे किंवा त्रास नसतील तर एक कमी नोंद सहसा चिंतेचे कारण नसते. चक्कर, मळमळ किंवा इतर लक्षणे असल्यास आरोग्य व्यावसायिकांशी संपर्क करा. NHS डोके हलके वाटणे किंवा चक्कर, मळमळ, धूसर दिसणे, अशक्तपणा, गोंधळ आणि बेशुद्ध पडणे ही लक्षणे देते. बेशुद्ध पडण्यासारखे वाटल्यास NHS पाय वर करून झोपायला सांगते. तसे शक्य नसेल तर बसून डोके गुडघ्यांमध्ये खाली झुकवा. अधिक माहिती कमी रक्तदाबाच्या नोंदींवरील लेखात आहे.
चक्कर नेहमीच कमी रक्तदाबामुळे येत नाही. NHS च्या टिर्झेपाटाइड आणि सेमाग्लुटाइड पानांनुसार रक्तातील कमी साखरेमुळेही चक्कर येऊ शकते. मधुमेहाची इतर औषधे सोबत घेतल्यास ही शक्यता अधिक असते.
GLP-1 घेताना घरी काय नोंदवावे?
प्रत्येक नोंदीसोबत तारीख, वेळ आणि हृदयगती लिहा. AHA नुसार किती वेळा मोजायचे हे डॉक्टरांना विचारा. आधी पाच मिनिटे शांतपणे विश्रांती घ्या. एका मिनिटाच्या अंतराने दोन नोंदी घ्या आणि रोज एकाच वेळी मोजा.
औषध सुरू केल्याचा किंवा मात्रा बदलल्याचा दिवस, प्रत्येक इंजेक्शनचा दिवस आणि मळमळ, उलट्या किंवा जुलाब झालेले दिवस लिहा. चक्कर आल्याची वेळही नोंदवा.
रक्तदाबाची औषधेही घेत असाल तर या नोंदी विशेष महत्त्वाच्या आहेत. घरच्या नोंदी काहीही दाखवत असल्या तरी आरोग्य व्यावसायिकांना विचारल्याशिवाय रक्तदाबाची औषधे बंद करू नका, असे AHA सांगते. कोणत्याही औषधाची मात्रा बदलायची का हे ते लिहून देणारे डॉक्टर ठरवतात. नोंदींमुळे त्यांना तुमचे आकडे समजतात.
सरासरी रक्तदाब कॅल्क्युलेटर नोंदींच्या यादीची सरासरी काढतो. कागद वापरण्यासाठी छापण्यायोग्य रक्तदाब नोंदपत्रात टिपांचा स्तंभ आहे. BP Diary प्रत्येक नोंदीसोबत हृदयगती आणि तुमची टीप ठेवते. तुम्ही निवडलेल्या कोणत्याही कालावधीचा मोफत अहवाल बनतो, जसे शेवटच्या मात्राबदलानंतरच्या आठवड्यांचा.
डॉक्टरांशी कधी संपर्क करावा?
वारंवार चक्कर येत असल्यास डॉक्टरांशी संपर्क करा. NHS हे कमी रक्तदाबाचे लक्षण सांगते आणि कधीही बेशुद्ध पडल्यानंतर डॉक्टरांना भेटायला सांगते. तिच्या मार्गदर्शनानुसार बेशुद्ध व्यक्ती श्वास घेत नसेल, एका मिनिटात जागी होत नसेल, पूर्ण सावरलेली नसेल किंवा बोलताना अथवा हालचाल करताना त्रास होत असेल तर लगेच आपत्कालीन मदत घ्या. छातीत दुखत असल्यास किंवा हृदय जोराने, फडफडल्यासारखे किंवा अनियमित धडधडत असल्यासही हेच करा. व्यायाम करताना किंवा झोपलेल्या स्थितीत बेशुद्ध पडणे हीसुद्धा आपत्कालीन चिन्हे आहेत. औषध सुरू केल्यापासून काय बदलले हे डॉक्टरांना दाखवण्यासाठी नोंदी सोबत न्या.